Je draait een scan op je website en het resultaat is: nul fouten. Groen vinkje. Score 100. Dan is je website toch toegankelijk?
Nee, helaas. Automatische tools vinden maar een klein deel van de echte problemen. In dit artikel leg ik uit wat automatisch testen wél en niet kan, welke tools handig zijn en waarom je er niet blind op kan vertrouwen.
Een tool ziet niet wat een mens ziet
Automatische tools controleren de code van je website. Ze zoeken naar patronen en geven afwijkingen terug. Dat is heel handig, maar ze missen alles wat een menselijk oordeel vraagt.
Een voorbeeld: Een tool kan zien dat een afbeelding een tekstalternatief heeft, maar kan niet beoordelen of dat tekstalternatief ook klopt. Een foto van een hond met alt="poes" komt gewoon door elke automatische scan.
Dat geldt voor veel meer onderdelen van je website:
- Een tool controleert of een formulierelement een label heeft, maar niet of dat label duidelijk genoeg is.
- Een tool vindt een kop, maar weet niet of die kop de onderliggende content goed beschrijft.
- Een tool detecteert links, maar weet niet of de linktekst het linkdoel beschrijft.
De beperkingen van automatisch testen komen niet door de tools zelf. Ze zitten in de essentie van WCAG: de richtlijnen gaan over de ervaring van mensen, niet over code alleen.
Hoeveel vindt een automatische tool eigenlijk?
De cijfers lopen behoorlijk uiteen. Dat komt doordat je op verschillende manieren kunt meten.
Steve Faulkner onderzocht in maart 2025 alle 55 succescriteria van WCAG 2.2 AA. Zijn conclusie in Mind the WCAG Automation Gap: slechts 6 daarvan zijn volledig automatisch te testen. De overige 49 criteria zijn alleen met menselijk oordeel te testen.
Adrian Roselli vergeleek een handmatig onderzoek met de resultaten van vier gratis tools. Handmatig vond hij 37 fouten verspreid over 18 succescriteria. De beste tool vond er maar 5, over slechts 3 succescriteria.
Deque (de maker van axe DevTools) zegt in hun Automated Accessibility Coverage Report dat hun tool 57% van alle toegankelijkheidsproblemen vindt. Dat lijkt veel hoger, maar dat komt doordat ze het anders meten. Zij tellen het totale volume aan fouten op een website. En veelvoorkomende fouttypes (zoals contrast en ontbrekende tekstalternatieven) komen duizenden keren voor op één site.
Wat automatische tools wél goed kunnen vinden
Tools zijn het sterkst bij zaken die je echt kunt meten en berekenen:
- Kleurcontrast: Tools berekenen de contrastverhouding tussen tekst en achtergrond. Dat werkt alleen bij vaste kleuren, maar niet bij tekst over afbeeldingen of kleurverlopen.
- Ontbrekende tekstalternatieven: Een tool vindt afbeeldingen zonder tekstalternatief, maar de inhoud en kwaliteit van het tekstalternatief kan de tool niet beoordelen.
- Ontbrekende labels bij formulierelementen: Tools vinden invoervelden zonder gekoppeld label. Of het label duidelijk genoeg is, blijft een menselijke vraag.
- Lege links en knoppen: Een link of knop zonder tekst is ook automatisch te vinden.
- Taal: Een tool controleert of het
lang-attribuut aanwezig is en een geldige taalcode bevat. Of de opgegeven taal overeenkomt met de werkelijke paginataal, is een andere zaak.
Wat automatische tools echt niet kunnen
Een tool kan checken of iets aanwezig is. Maar niet of het ook goed is. Zodra betekenis, context of bruikbaarheid een rol speelt, lukt dat niet meer geautomatiseerd. Denk aan:
- Betekenis en kwaliteit: Klopt het tekstalternatief? Zijn foutmeldingen begrijpelijk? Beschrijven koppen de content wel? Een tool kan de aanwezigheid misschien wel controleren, maar niet de kwaliteit.
- Context: Wordt informatie alleen door kleur overgebracht? Is de linktekst begrijpelijk vanuit de context? Verwijzen instructies alleen naar hoe iets eruitziet (“klik op de groene knop”)? Dat zijn vragen die een mens moet beantwoorden.
- Bruikbaarheid: Is de focusvolgorde logisch? Blijft de pagina bruikbaar bij 200% zoom? Raakt iemand niet vast in een toetsenbordval? Dat zijn handmatige controles.
- Filmpjes: Kloppen de ondertitels? Lopen ze gelijk met het beeld? Geeft een audiodescriptie alle essentiële informatie? Alleen een mens kan dat beoordelen.
- Begrijpelijkheid: Zijn instructies duidelijk? Wordt dezelfde term overal hetzelfde gebruikt? Is hulp makkelijk te vinden? Dit zijn typisch redactionele vragen die geen tool kan beantwoorden.
95% van alle websites bevat fouten
Elk jaar onderzoekt WebAIM de homepagina’s van de top 1 miljoen websites met hun WAVE-tool. Het resultaat van The WebAIM Million 2025 is niet best: 94,8% van alle homepagina’s bevat WCAG-fouten die een tool kan vinden. Gemiddeld 51 fouten per pagina.
De zes meest voorkomende fouttypes zijn al vijf jaar onveranderd:
- Laag kleurcontrast: Op 79,1% van de pagina’s.
- Ontbrekende tekstalternatieven: Op 55,5% van de pagina’s.
- Ontbrekende formulierlabels: Op 48,2% van de pagina’s.
- Lege links: Op 45,4% van de pagina’s.
- Lege knoppen: Op 29,6% van de pagina’s.
- Ontbrekend taalattribuut: Op 15,8% van de pagina’s.
En dit zijn alleen nog maar de fouten die een tool kan vinden. Het echte aantal problemen ligt hoger, omdat de meeste succescriteria dus niet automatisch getoetst kunnen worden.
Handige tools voor automatisch testen
Er zijn veel tools beschikbaar. Dit zijn de meest gebruikte:
- axe DevTools (Deque) is de meest gebruikte tool. De open-source engine axe-core zit ook in andere tools, zoals Google Lighthouse. axe DevTools is beschikbaar als gratis browserextensie voor Chrome, Firefox en Edge. Het meldt nagenoeg geen false positives.
- WAVE (WebAIM) plaatst iconen en markeringen direct op je pagina. Daardoor zie je fouten meteen in context. Dat maakt het bijzonder geschikt als je geen technische achtergrond hebt. Beschikbaar als gratis browserextensie.
- Google Lighthouse zit ingebouwd in Chrome DevTools. Het draait een deel van de axe-core-regels en geeft een score van 0 tot 100. Handig voor een snelle check, maar de score is misleidend: een score van 100 betekent niet dat je site toegankelijk is.
- ARC Toolkit (TPGi) biedt gedetailleerde code-aanbevelingen en een visualisatie van de tabvolgorde. Gratis als browserextensie voor Chrome en Firefox.
- Siteimprove biedt een gratis browserextensie en een betaald platform voor grote organisaties die hun hele website willen bewaken. Download voor Chrome, Firefox of Edge.
- IBM Equal Access Accessibility Checker is volledig gratis en open source. Uniek is de mogelijkheid om te schakelen tussen verschillende regelsets (WCAG 2.0, 2.1 en 2.2). Voor Chrome en Firefox.
Op de pagina met mijn persoonlijke toolkit vind je een overzicht van tools die ik zelf gebruik bij het toetsen van websites.
Wat kan AI wel en niet?
AI wordt steeds vaker ingezet. Tools zoals axe DevTools en Accessibility Insights hebben recent AI-functies gekregen. Denk aan het automatisch beoordelen van contrastpatronen, het doen van suggesties voor labels en ARIA, en het genereren van tekstalternatieven als eerste opzet.
Op dit moment worstelt AI nog met dezelfde beperking als andere automatische tools: context. AI kan inmiddels goed een beschrijving van een afbeelding genereren of beoordelen, maar of dat tekstalternatief in de context van jouw pagina de juiste boodschap overbrengt? Dat blijft nu nog een menselijke vraag.
AI ontwikkelt zich snel. Wat nu nog niet kan, is over een paar jaar misschien wél mogelijk. Maar voorlopig geldt: een mens die meekijkt blijft nodig.
Wanneer gebruik je automatische testen?
Automatisch testen is een aanrader als eerste stap. Gebruik het voor:
- Snelle controles: Draai een browserextensie over een pagina om de meest voorkomende fouten te vinden. Los hiermee alvast de eerste problemen op.
- Doorlopend bewaken: Plan automatische scans om te voorkomen dat opgeloste fouten terugkomen op grote websites.
Uiteindelijk is niet elke gemelde fout is ook een echte afwijking. False positives bestaan ook in deze tools. Controleer meldingen altijd handmatig voordat je ze doorzet naar een ontwikkelaar.
Om te onthouden
Automatische tools zijn een krachtig hulpmiddel. Ze vinden snel de meest voorkomende fouten, zoals contrastproblemen, ontbrekende tekstalternatieven en lege links. Maar ze raken niet aan de kern van toegankelijkheid: of mensen met een beperking je website daadwerkelijk kunnen gebruiken. Menselijk oordeel blijft onmisbaar.